Najpopularniejsze szkoły demokratyczne na świecie

Szkoła demokratyczna to miejsce, w którym potrzeby dziecka są traktowane priorytetowo. W takiej szkole nie stosuje się systemu ocen, a nauczyciel jest uważnym obserwatorem i przewodnikiem dziecka ku dorosłości. Choć idea szkół demokratycznych powstała już na początku XX wieku, w Polsce ten pomysł nadal raczkuje i budzi dużo pytań. Na szczęście na naszym rodzimym podwórku pojawia się coraz więcej podstawówek idących w ślady kultowych szkół demokratycznych. Wybierzmy się w podróż po czterech krajach i przyjrzyjmy się najsłynniejszym wolnym szkołom.

Summerhill – pionierska szkoła demokratyczna w Anglii

Za pierwszą szkołę demokratyczną uznaje się Summerhill założoną przez Alexandra Neilla w 1921 roku i działającą do dziś w angielskim Leiston. Neill zakładał Summerhill w czasach znacznie bardziej konserwatywnych niż dzisiejsze, kiedy to surowa dyscyplina była podstawowym narzędziem wychowawczym. Sprzeciwił się tradycyjnemu systemowi szkolnemu, dając dzieciom swobodę w nauce i wspierając ich indywidualny rozwój. 

Dzieci w Summerhill mają prawo głosu w każdej sprawie, a przy tym mogą swobodnie odczuwać wszystkie emocje i samodzielnie decydować o tempie nauki czy rodzaju zabaw. Wartością, którą szczególnie cenił Neill, była dziecięca wolność, rozumiana jako radość robienia tego, na co mamy ochotę – oczywiście z poszanowaniem granic innych osób.

Sudbury Valley – szkoła demokratyczna po amerykańsku

Słynna Sudbury Valley została założona w 1968 roku przez społeczność miasta Framingham w stanie Massachusetts. Wśród założycieli znaleźli się m.in. Daniel i Hanna Greenberg, Joan Rubin oraz Mimsy Sadofsky. Ich celem było stworzenie sprawiedliwego i samorządnego systemu szkolnego, dla którego głównym źródłem inspiracji byłoby prawdziwe życie. 

W Sudbury nie ma tradycyjnych klas ani lekcji, a dzieci mogą samodzielnie zarządzać swoim czasem. Oznacza to, że uczniowie ponoszą odpowiedzialność za własną edukację, a uczeń i personel są sobie równi. Model Sudbury jest stosowany w wielu szkołach demokratycznych w USA i za granicą.

Tamariki – szkoła demokratyczna w Nowej Zelandii

Najstarsza wolna szkoła w Nowej Zelandii została założona w 1966 roku przez grupę rodziców i nauczycieli, którzy pragnęli, by to szkoła dopasowywała się do potrzeb dziecka, a nie na odwrót. W języku maoryskim tamariki oznacza ‘małe dzieci’, a statut szkoły luźno nawiązuje do założeń Summerhill. W Tamariki błędy są postrzegane jako ważny element nauki, dlatego dzieci nigdy nie poddaje się ocenie.

Uczniowie mają również pełną kontrolę nad własną pracą, a żaden dorosły nie ma w nią wglądu bez zgody dziecka. Społeczność Tamariki jest bardzo blisko ze sobą związana – dotyczy to nie tylko nauczycieli i dzieci, ale również rodzin uczniów. Początkowo była to szkoła prywatna, lecz w 1990 roku została włączona do systemu państwowego jako szkoła zintegrowana o specjalnym charakterze. 

Izraelska szkoła demokratyczna Hadera

Demokratyczna szkoła Hadera jest najmłodszą placówką w naszym zestawieniu, gdyż Yaacov Hecht założył ją w 1987 roku. W samym Izraelu znajduje się kilkadziesiąt szkół demokratycznych. Spośród nich największą jest właśnie Hadera. Sieć wolnych szkół – obecnie prowadzonych przez państwo izraelskie – w Izraelu powstała dzięki pomocy Hechta. Założyciel Hadery uruchomił również pierwszy na świecie program akademicki dla nauczycieli pragnących kształcić się w zakresie edukacji demokratycznej. 

Haderą zarządza parlament szkolny, w którym wszyscy są równi i mają takie samo prawo głosu – dotyczy to uczniów, nauczycieli i rodziców. Dzieci uczęszczające do Hadery mogą samodzielnie decydować, co chcą robić. Do wyboru mają uczęszczanie na lekcje, uczestnictwo w innego rodzaju zajęciach (np. muzycznych, literackich, sportowych, artystycznych) lub… nicnierobienie. To właśnie w Haderze odbyła się pierwsza Międzynarodowa Konferencja Edukacji Demokratycznej (IDEC), zwołana przez Yaacova Hechta w 1993 roku.

Jaka jest najlepsza szkoła podstawowa na świecie?

Odpowiedz na tak postawione pytanie, może być tylko jedna — oczywiście, że demokratyczna! Ten model edukacji sprawdza się niemal w każdym przypadku, pomagając zarówno rozwijać się dzieciom, które wcześniej nie poznały innego typu szkoły, jak i tym, którym w tradycyjnych placówkach po prostu było za trudno funkcjonować. Brak stresu, presji i przymusu, możliwość decydowania o sobie i przede wszystkim — wparcie, ciepło i zrozumienie tworzą unikatowe środowisko sprzyjające rozwijaniu umiejętności, talentów i prospołecznych, empatycznych postaw.

W szkole demokratycznej dzieci uczą się odpowiedzialności i samodzielności, co ma bezpośrednie pozytywne przełożenie na ich rozwój osobisty i intelektualny, współdecydują o kształcie zajęć i projektów, co powoduje, że są bardziej zaangażowani i zmotywowani do nauki. Dzięki elastycznemu podejściu każdy uczeń może podążać za swoimi zainteresowaniami i rozwijać talenty w indywidualnym tempie. Dorośli natomiast pełnią funkcję mentorów i przewodników w pięknej edukacyjnej podróży, jaką jest bez wątpienia odkrywanie świata i nabywanie wiedzy.

Coraz dłuższa lista szkół demokratycznych w Polsce

Szkół demokratycznych na świecie nie brakuje, a i w Polsce każdego roku na mapie edukacyjnych placówek przybywa miejsc, które kładą nacisk na rozwój indywidualnych zainteresowań uczniów oraz wspierają ich samodzielność i odpowiedzialność. W systemie demokratycznym działa już całkiem spora liczba, co najmniej kilkudziesięciu tego rodzaju szkół. Wiele z nich to wyjątkowo urokliwe szkoły leśne czy innowacyjne platformy on-line skupiające społeczność uczniów i dorosłych i umożliwiające elastyczne podejście do edukacji opartej na demokratycznych zasadach.

Choć polskim placówkom demokratycznym stacjonarnym wciąż jeszcze daleko do takich miejsc jak choćby amerykańska Sudbury Valley Schooll — tego typu najbardziej wpływowa i największa szkoła na świecie, to widać zauważalny wzrost zainteresowania i adaptacji idei demokratycznych w rodzimej edukacji. Coraz więcej rodziców, dorosłych i inicjatyw edukacyjnych w Polsce poszukuje sposobów na wprowadzenie większej autonomii i partycypacji uczniów w szkolnym życiu. Oraz dostrzega konieczność niwelowania szkolnej presji, która w widoczny sposób niszczy motywację i chęć do nauki, współpracy i kreatywności.

Szkoła demokratyczna Galileo — lepszy świat

Brak ocen i sztucznych podziałów na grupy wiekowe i klasy, dużo ciepła, wsparcia i empatii, praca ze sobą i nad sobą, budowanie dobrych relacji i wyrażanie siebie przez bycie autentycznym — szkoła demokratyczna to dopiero początek wielkiej drogi, której ostatecznym celem jest zdrowy dorosły, relacyjne i wrażliwsze społeczeństwo oraz lepszy świat. A wszystko zaczyna się od najprostszych rzeczy, jakimi są szacunek dla drugiego człowieka, umiejętność wyznaczania własnych granic oraz odwaga i niezłomność w docieraniu do prawdy.

W Galileo wiemy, że nawet najlepiej wyposażone miejsce czy najładniejsza szkoła na świecie nie spełnią pokładanych w nich nadziei, jeśli nie zagwarantują uczniom możliwości bycia sobą, nabywania kompetencji we własnym tempie oraz rozwijania pasji i zainteresowań. A to możliwe jest wyłącznie poprzez obopólne zaufanie. Jak pokazuje codzienne doświadczenie alternatywnych placówek, aby skutecznie je budować, potrzeba dużo wiary w mądrość ludzkiej natury oraz umiejętności dostrzegania drugiego człowieka — zarówno bardzo małego, jak i dużego — jak osobnego, kompetentnego i autonomicznego bytu.